18 ตุลาคม 2551
ข่าวดีและข่าวร้ายจากบัญชีแดงของไอยูซีเอ็น
วิมุติ วสะหลาย
สหภาพนานาชาติเพื่อการอนุรักษ์ธรรมชาติและทรัพยากรธรรมชาติ หรือไอยูซีเอ็น (IUCN) มีบัญชีรายชื่อฉบับหนึ่งเรียกว่า บัญชีแดง (Red list) เป็นรายชื่อของสัตว์และพืชที่ถูกประเมินความเสี่ยงในการสูญพันธุ์ โดยใช้ข้อมูลจากการร่วมมือของนักวิทยาศาสตร์กว่า 1,700 คนทั่วโลก บัญชีนี้มีการปรับปรุงทุกสี่ปี
บัญชีนี้เริ่มเรียบเรียงขึ้นมาตั้งแต่ปี 2539 ฉบับล่าสุดคือฉบับปี 2008 หรือปีนี้ ซึ่งเป็นฉบับแรกที่มีรายชื่อของสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมครบทุกชนิดที่รู้จัก นั่นคือ 5,487 ชนิด และถ้าหากรวมถึงสัตว์เลื้อยคลาน สัตว์น้ำ และพืชแล้ว มีจำนวนถึง 44,838 ชนิด
บัญชีแดงฉบับล่าสุดนี้มีทั้งข่าวดีและข่าวร่าย
ข่าวดีคือ มีสัตว์ที่เคยถูกคุกคามราวกว่า 5 เปอร์เซ็นต์มีสถานภาพดีขึ้น เช่นช้างแอฟริกา และ เฟอร์เรตหน้าดำ (Mustela nigripes) ปัจจุบันประชากรของมันได้เพิ่มขึ้นและเริ่มมีเสถียรภาพ
 ลิงซ์ไอบีเรีย หรือลิงซ์สเปน (Lynx pardinus) อยู่ในรายชื่อของสัตว์ที่ "ใกล้สูญพันธุ์อย่างยิ่ง" ในบัญชีแดงของไอยูซีเอ็น ปัจจุบันคาดว่าเหลืออยู่ในธรรมชาติเพียง 84 ถึง 143 ตัวเท่านั้น |
แต่ข่าวร้ายคือ มีราว 38 เปอร์เซ็นต์ถูกคุกคามจนใกล้สูญพันธุ์ และมีราว 7 เปอร์เซ็นต์อยู่ในสภาวะใกล้สูญพันธุ์อย่างยิ่ง หากนับเฉพาะสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนม พบว่ามีราวหนึ่งในสี่กำลังอยู่ในภาวะใกล้สูญพันธุ์ สัดส่วนนี้อาจมากถึงหนึ่งในสามหากนับรวมสัตว์ที่ยังไม่มีข้อมูลอยู่ด้วย
นักวิทยาศาสตร์ประเมินว่ามีสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมประมาณ 76 ชนิดได้สูญพันธุ์ไปอย่างถาวรนับจากปี ค.ศ.1500
สถานการณ์ของสัตว์ครึ่งบกครึ่งน้ำก็น่าเป็นห่วงอย่างยิ่งเช่นกัน มีถึง 366 ชนิดที่เพิ่มเข้ามาในรายการปีนี้ ในจำนวนนี้มีถึงเกือบหนึ่งในสามที่สูญพันธุ์ไปแล้วหรือใกล้สูญพันธุ์
ออสเตรเลียมีสัตว์ที่อยู่ในสถานะถูกคุกคามมากถึง 22 เปอร์เซ็นต์ของรายชื่อ ซึ่งมากที่สุดในจำนวนประเทศพัฒนาแล้ว บัญชีฉบับล่าสุดมีพืชและสัตว์ของออสเตรเลียเพิ่มเข้าไป 788 ชนิด
ปีศาจทาสมาเนีย (Sarcophilus harrisii) ได้ปรับสถานะจาก "ไม่ถูกคุกคาม" (LC)ไปเป็น "ใกล้สูญพันธุ์" (EN) ประชากรของสัตว์ชนิดนี้ได้ลดลงไปถึง 60 เปอร์เซ็นต์ในสิบปีที่ผ่านมา
การศึกษานี้ชี้ให้เห็นว่า การสูญเสียถิ่นที่อยู่อาศัยเป็นภัยคุกคามอันดับหนึ่งต่อสัตว์มากถึง 40 เปอร์เซ็นต์ของรายชื่อ ส่วนการล่าเพื่ออาหาร การทำยา และการจับเพื่อธุรกิจสัตว์เลี้ยงมีผลต่อสัตว์ราว 17 เปอร์เซ็นต์
สำหรับสัตว์น้ำ ภัยคุกคามอันดับหนึ่งคือการถูกจับโดยชาวประมงโดยบังเอิญ
"เป็นเรื่องน่าเศร้าที่บัญชีแดงยาวขึ้นทุกปี" เจน กูดอลล์ นักสัตววิทยาชื่อดังกล่าว "แต่จากการที่ฉันเดินทางไปทั่วโลก ฉันได้พบกับผู้คนมากมายที่มีความมุ่งมั่นในการเปลี่ยนแปลงแนวโน้มนี้ และยังได้ปลูกฝังความคิดนี้ไปยังคนอื่น หากสาธารณชนหันมาฟังเสียงของพวกเขามากขึ้น บางทีบัญชีแดงฉบับต่อไปอาจสั้นลงก็ได้"
ที่มา
| 