กระจงควาย

กระจงควายเป็นหนึ่งในกระจงสองชนิดที่พบในประเทศไทย เป็นสัตว์กีบที่เกือบเล็กที่สุดในโลก หนักเพียง 5-8 กิโลกรัม ลำตัวยาว 70-75 เซนติเมตร ความสูงที่หัวไหล่ 30-35 เซนติเมตร หัวเล็กเป็นรูปสามเหลี่ยม จมูกยื่นแหลม ตาโต ลำตัวกลมปุ๊กลุกเหมือนกระต่าย ข้างหลังสูงกว่าข้างหน้า ขายาวเรียว ลำตัวสีน้ำตาลอมส้ม ใต้ท้อง หน้าอก และคางสีขาว หน้าคอมีเส้นสีขาวหลายเส้น ไม่มีเขา หางยาว 8-10 เซนติเมตร ตัวผู้มีเขี้ยวบนยาวแหลมโผล่พ้นปากออกมา มีกระเพาะสามตอน

กระจงควายชอบอาศัยอยู่ในตามพื้นล่างของป่าทึบที่ใกล้แหล่งน้ำ พบในประเทศไทย อินโดนีเซีย ศรีลังกา คาบสมุทรมลายู สุมาตราและบอร์เนียว

กระจงควายหากินเวลากลางคืน รักสันโดษมาก ไม่ขี้ตื่นเท่ากระจงเล็ก กระจงจะเดินตามทางด่านของตัวเองที่ดูเหมือนอุโมงค์ผ่านไปตามพุ่มไม้ กินผลไม้สุกที่หล่นตามพื้น พืชน้ำ ใบไม้ ยอดไม้ และหญ้า มันหวงถิ่นมาก ทำเครื่องหมายเขตแดนด้วยขี้ เยี่ยว และต่อมกลิ่นที่อยู่ใต้คาง เมื่อตื่นเต้นหรือโกรธ ตัวผู้จะถีบพื้นดินด้วยความถี่ราวสี่ครั้งต่อวินาที ตัวเมียมักอาศัยอยู่ในพื้นที่เดียวตลอด ส่วนตัวผู้มักย้ายถิ่นเสมอ

กระจงควายผสมพันธุ์ได้ตลอดทั้งปี ตัวผู้มีต่อมขนาดใหญ่ใต้กรามใช้ถูกับตัวเมียเมื่อต้องการดูว่าตัวเมียพร้อมผสมพันธุ์หรือยัง มีคาบการเป็นสัด 14 วัน ตัวเมียตั้งท้องนาน 152-155 วัน ออกลูกครั้งละ 1-2 ตัว ลูกแรกเกิดหนัก 373 กรัม หลังจากเกิดเพียงครึ่งชั่วโมงก็ยืนและเดินเหินได้อย่างคล่องแคล่ว แม่กระจงยืนสามขาขณะให้นม ลูกกระจงหย่านมได้เมื่ออายุ 8-12 สัปดาห์ และเข้าสู่วัยเจริญพันธุ์ได้เมื่ออายุ 4.5 เดือน

กระจงควายเป็นสัตว์ขยันทำลูกมาก ตัวเมียใช้ชีวิตผู้ใหญ่เกือบทั้งหมดไปกับการตั้งท้อง หลังจากที่ออกลูกได้เพียงชั่วโมงเศษก็เริ่มผสมพันธุ์ใหม่ได้แล้ว

ในแหล่งเพาะเลี้ยง กระจงควายมีอายุได้ถึง 16 ปี

ไอยูซีเอ็นประเมินสถานภาพของกระจงควายไว้ว่ามีความเสี่ยงน้อย (LC) ยกเว้นชนิดย่อย Tragulus napu nigricans ในเกาะบาลาบักที่ประเมินว่าอันตราย (EN) ชนิดย่อยนี้อยู่ในเกาะบาลาบักที่อยู่ทางตะวันตกเฉียงใต้ของฟิลิปินส์

ทราบหรือไม่?

  • Tragos เป็นภาษากรีก แปลว่าแพะ
  • ulus เป็นภาษาละติน เป็นคำปัจจัยที่แสดงถึงขนาดเล็ก
  • Napu เป็นชือถ้องถิ่นของสุมาตรา แปลตรง ๆ ว่ากระจง
  • เคยมีการพบกระจงควายที่ยืนด้วยขาเดียวโดยไม่ทราบเหตุผล
  • กระจงควายเลี้ยงให้เชื่องได้ง่าย
  • กระจงควายมีการเปลี่ยนแปลงน้อยมากในช่วง 30 ล้านปีที่ผ่านมา จึงจัดเป็น “ฟอลซิลมีชีวิต”

อ่านเพิ่มเติม

  • สารานุกรมสัตว์ป่า, น.สพ. อลงกรณ์ มหรรณพ
  • สัตวกีบ, นายแพทย์บุญส่ง เลขะกุล, จารุจินต์ นภีตะภัฏ
  • Walker's Mammals of the World, Sixed edition, Ronald M. Nowak
  • Tragulus napu from Ultimate Ungulate
  • Tragulus napu from Animal Diversity Web
Tragulus napu
ชื่อไทยกระจงควาย
ชื่อวิทยาศาสตร์Tragulus napu
ชั้นMammalia
อันดับArtiodactyla
วงศ์Tragulidae
สกุลTragulus
ชื่ออื่นGreater Mouse-deer, Larger Malay Mouse Deer, Large Mouse-deer, Greater Oriental Chevrotain
สถานภาพการคุ้มครองไทย : สัตว์ป่าคุ้มครอง ไอยูซีเอ็น : ความเสี่ยงน้อย

ที่มา

    เขียนโดย วิมุติ วสะหลาย (wimut@hotmail.com)

    Powered by Wimut Wasalai