ช้างเอเชีย, ช้างอินเดีย, ช้างไทย

ช้างเอเชีย เป็นสัตว์บกที่ใหญ่ที่สุดในทวีปเอเชีย เป็นสัตว์ที่คุ้นตาคนไทยทุกคน มีความสัมพันธ์กับคนมาช้านาน กษัตริย์ในอดีตทรงช้างทำยุทธหัตถี การสร้างบ้านแปงเมืองก็ต้องมีช้างเป็นกำลังสำคัญ ทุกวันนี้เด็กทุกคนก็ต้องเคยร้องเพลง "ช้าง" มาก่อน และในปัจจุบันก็คงเห็นง่ายขึ้นเพราะช้างเริ่มเข้ามาหากินในเมือง

เอกลักษณ์ของช้างที่รู้จักกันดีก็คือ อวัยวะพิเศษสองอย่าง นั่นคืองวง และงา งวงเป็นจมูกและริมฝีปากบนที่พัฒนาให้ยื่นยาวออกมาเป็นอวัยวะอเนกประสงค์ ใช้หยิบจับสิ่งของ เปล่งเสียง สูบน้ำ มีกำลังมหาศาล ส่วนงาเป็นเขี้ยวที่พัฒนาให้ใหญ่ขึ้นใช้เป็นอาวุธและงัดยกสิ่งของได้ ช้างเอเชียตัวผู้เท่านั้นที่มีงาใหญ่ ส่วนตัวเมียมีงาเล็กมาก เรียกว่า "ขนาย" ช้างตัวผู้บางตัวก็ไม่มีงา เรียกว่า "ช้างสีดอ"

ช้างในโลกมีสองชนิด นอกจากช้างเอเชียแล้วยังมีช้างแอฟริกาที่อาศัยอยู่ในทวีปแอฟริกา ช้างสองชนิดนี้มีลักษณะภายนอกคล้ายกัน แตกต่างกันเพียงรายละเอียด จุดแตกต่างที่สังเกตได้ชัดเจนคือ ช้างเอเชียตัวเล็กกว่า หูเล็กกว่า หัวมีสองโหนก และหลังโก่ง ช้างเอเชียมีน้ำหนักราว 3-5 ตัน

ช้างกินอาหารวันละ 150 กิโลกรัม อาหารหลักของช้างคือหญ้า นอกจากหญ้ายังกินยอดไม้ เปลือกไม้ ผลไม้ บางครั้งลูกช้างอาจกินขี้ของแม่ตัวเองเพื่อเพิ่มสารอาหารบางชนิด

ช้างเอเชียชอบอาศัยอยู่ในป่าแคระและมีป่าหญ้าผสม พบในทวีปเอเชียตั้งแต่ตอนใต้ของเทือกเขาหิมาลัย จีน อินโดจีน เกาะสุมาตรา และบอร์เนียว มีชนิดย่อย (พันธุ์) หลายชนิดย่อย ดังนี้

• พันธุ์ศรีลังกา (Elephas maximus maximus)
• พันธุ์สุมาตรา (Elephas maximus sumatranus)
• พันธุ์แผ่นดินใหญ่ (Elephas maximus indicus)
• พันธุ์บอร์เนียว (Elephas maximus borneensis)

ช้างเป็นสัตว์ที่มีอายุยืนและฉลาดมาก ช้างเอเชียอาจมีอายุได้ถึง 70 ปี และเป็นสัตว์สังคม ฝูงช้างซึ่งเรียกว่า "โขลง" ประกอบด้วยตัวเมียที่เป็นญาติพี่น้องกันและช้างเด็ก โขลงมีช้างตัวเมียที่อาวุโสที่สุดซึ่งเรียกว่า "แม่แปรก" เป็นจ่าโขลง แต่ละโขลงมีสมาชิกประมาณ 6-7 ตัว

ช้างเด็กตัวผู้เมื่อโตจนมีอายุได้ 6-7 ปีก็จะออกจากโขลงไปหากินโดยลำพัง เมื่ออายุได้ 20 ปีก็จะเริ่มผสมพันธุ์ได้ เมื่อช้างตัวผู้อยู่ในอาการพร้อมผสมพันธุ์ ฮอร์โมนเทสโทสเทอโรนในเลือดจะสูงขึ้นกว่าปกติถึง 20 เท่า ช้างในช่วงนี้จะดุร้าย กลัดมัน เรียกว่าอาการ "ตกมัน" ช่วงตกมันอาจกินระยะเวลาประมาณ 3 สัปดาห์

ช้างตัวเมียจะเข้าสู่วัยเจริญพันธุ์เมื่ออายุได้ 10 ปี ตั้งท้องนานถึง 22 เดือน และแต่ละครอกห่างกันนานถึง 4 ปี ลูกช้างในฝูงอาจดูดนมจากแม่หรือจากช้างตัวอื่นในโขลงที่มีน้ำนมให้ดูดก็ได้

ปัจจุบันบัญชีแดงของไอยูซีเอ็นจัดช้างเอเชียไว้ในประเภทที่มีความเสี่ยงสูงที่จะสูญพันธุ์ไปจากธรรมชาติ และไซเตสจัดไว้ในบัญชีหมายเลข 1

ทราบหรือไม่?

• ช้างเอเชียตัวเมีย ภาษาอังกฤษเรียก cow
• ช้างแม่แปรก ภาษาอังกฤษเรียกว่า matriarch
• ช้างเลี้ยงเท่านั้นที่มีลักษณนามว่า "เชือก" ส่วนช้างป่ามีลักษณนามว่า "ตัว" และช้างที่ขึ้นระวางเข้าใช้งานในราชการมีลักษณนามว่า "ช้าง"
• ลูกช้างดูดนมแม่ด้วยปากโดยตรง ไม่ใช้งวง
• มีความเชื่อว่าช้างเหยียบไข่ไก่ไม่แตกเพราะกลางฝ่าตีนช้างเว้าเข้าไป ไม่เป็นความจริง

อ่านเพิ่มเติม

• Asian elephant (Elephas maximus) from ARkive
  
• http://elephant.elehost.com/ from Elephant Information Repository
  
• Elephas Maximas from Animal Diversity Web
  
• Animal Diversity
• IUCN Red List
• Asian elephants
• Asian Elephant Conservation Programme from Fauna & Flora International
• CITES