ภาพจาก animalinfo.org
ชะนีมงกุฎมีรูปร่างใกล้เคียงกับชะนีธรรมดา หนัก 8 กิโลกรัม แต่ข้อแตกต่างที่เห็นได้ชัดคือ ขนบริเวณกระหม่อมจะยาวและหยาบ จนดูแบนเป็นวงคล้ายสวมมงกุฎ ตัวผู้และตัวเมียสีต่างกัน ตัวผู้สีดำปลอดทั้งตัว ขนกระหม่อมมีวงสีขาวครอบ ตัวเมียสีขาวอมเทาหรือเหลือง ส่วนหน้าอกและกระหม่อมสีดำ
ชะนีมงกุฎอาศัยอยู่ในป่าดิบ และป่าเบญจพรรณ พบในตะวันออกของประเทศไทย ตะวันตกของกัมพูชา และตะวันตกเฉียงใต้ของลาว หากินบนต้นไม้เวลากลางวัน กินผลไม้เป็นอาหารหลัก กินใบไม้บ้าง บางครั้งอาจกินสัตว์เล็ก ๆ ด้วย
ชะนีมงกุฎอาศัยอยู่ด้วยกันเป็นคู่ และจะจับคู่เพียงครั้งเดียวตลอดชีวิต แม่ชะนีตั้งท้องทุกสองสามปี อุ้มท้องนานราว 7-8 เดือน ออกลูกคราวละตัว ในแหล่งเพาะเลี้ยง ชะนีมงกุฎมีอายุขัยประมาณ 34 ปี
ปัจจุบันมีสถานะถูกคุกคาม และจำนวนประชากรลดลงเรื่อย ๆ เนื่องจากเสียถิ่นที่อยู่อาศัยและจากธุรกิจจับลูกชะนีมาเป็นสัตว์เลี้ยง ในประเทศไทยเคยมีชะนีมงกุฎมากถึง 1-2 ล้านตัว แต่การประเมินในปี 2518 คาดว่าเหลืออยู่ราว 13,600 ตัว
| Hylobates pileatus | |
|---|---|
| ชื่อไทย | ชะนีมงกุฎ |
| ชื่อวิทยาศาสตร์ | Hylobates pileatus |
| ชั้น | Mammalia |
| อันดับ | Primates |
| วงศ์ | Hylobatidae |
| สกุล | Hylobates |
| ชื่ออื่น | Capped Gibbon, Crowned Gibbon, Indo-Chinese Lar Gibbon, Gib๓n de Cresta Negra |
| สถานภาพการคุ้มครอง | ไทย : สัตว์ป่าคุ้มครอง |